phán bảo
Định nghĩa
- Động từ:
- Ra lệnh, truyền lệnh một cách có uy quyền: Hành động của người có địa vị cao (như vua chúa, quan lại, thần linh) ra lệnh hoặc chỉ thị cho người dưới một cách nghiêm trang, dứt khoát.
- Phán truyền, tuyên bố một cách chắc chắn: Nói ra điều gì đó với thẩm quyền tuyệt đối, như một mệnh lệnh không thể chối cãi.
Ví dụ sử dụng
- Động từ:
- Nhà vua phán bảo quần thần phải tuân theo chỉ dụ.
- Vị thần trong truyền thuyết đã phán bảo dân làng cách thức để vượt qua thiên tai.
- Ông ta nói với giọng điệu phán bảo, khiến mọi người không dám cãi lại.
Các cách sử dụng nâng cao
- "Lời phán bảo": Chỉ mệnh lệnh, chỉ thị được ban ra từ người có quyền lực tối cao.
- Lời phán bảo của hoàng đế là mệnh lệnh tối thượng.
- "Giọng điệu phán bảo": Cách nói năng mang tính áp đặt, ra lệnh như thể mình có quyền uy.
- Anh ta đừng nên dùng giọng điệu phán bảo với đồng nghiệp.
Biến thể và từ gần giống
- Phán (động từ): Nói, tuyên bố (thường dùng cho bề trên, thần thánh). Nghĩa hẹp hơn "phán bảo".
- Bảo (động từ): Bảo, bảo ban, dặn dò. Nghĩa thông thường và ít tính uy quyền hơn "phán bảo".
- Chỉ bảo (động từ): Chỉ dẫn, dạy bảo. Mang tính hướng dẫn, giáo huấn hơn là mệnh lệnh.
- Truyền lệnh (động từ/cụm danh từ): Truyền đạt mệnh lệnh. Nhấn mạnh vào việc chuyển lệnh đi.
Từ đồng nghĩa
- Ra lệnh: Ban hành mệnh lệnh.
- Truyền chỉ: Truyền đạt chỉ dụ, mệnh lệnh (thường dùng trong ngữ cảnh vua chúa).
- Hạ lệnh: Đưa ra mệnh lệnh.
Từ trái nghĩa
- Thỉnh cầu: Khiêm nhường đề nghị, xin.
- Vâng lời: Nghe theo lời dạy bảo, mệnh lệnh.
- Tuân theo: Làm theo một cách phục tùng.
Lưu ý sử dụng
- Phong cách: Từ mang sắc thái trang trọng, cổ kính, thường dùng trong văn chương, sử sách, hoặc các tình huống mô tả quyền uy tối thượng (vua, thần). Ít dùng trong giao tiếp thông thường hàng ngày.
- Đối tượng: Chủ ngữ thường là người có địa vị, quyền lực rất cao. Hành động "phán bảo" hướng tới người có vị thế thấp hơn.
- Sắc thái: Có thể mang nghĩa trung tính (chỉ sự ra lệnh hợp lệ) hoặc hơi tiêu cực (chỉ thái độ độc đoán, áp đặt) tùy ngữ cảnh.